اقتصاد در آذربایجان
نوشته شده توسط : دفتر هواپیمایی توماج
اقتصاد در جمهوری آذربایجان
اقتصاد در آذربایجان در مقایسه با جمهوریهای تازه استقلال یافته اطراف خود در اثر بهرهبرداری از منابع نفتی و سرمایهگذاری پس از استقلال توسعه بیشتری پیدا کردهاست.
با وجود این بعد از استقلال این کشور، تورم فزاینده ناشی از آثار جنگ قرهباغ همراه با سیاستهای آزادسازی قیمتها و خصوصیسازی اقتصاد موجب شد که مردم جمهوری آذربایجان تحت فشارهای شدید اقتصادی قرار گیرند و قدرت خرید آنها به سرعت کاهش یابد ولی از سال ۱۹۹۶ میلادی، افزایش درآمدهای حاصل از قراردادهای نفتی بینالمللی، روند رو به رشد سرمایهگذاری خارجی، اعتبارات صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی و مساعدت کشورهای اروپایی موجب شد تا اقتصاد نابسامان این کشور کمی رو به بهبود گذارد.
انجام اصلاحات اقتصادی در این کشور و آزادسازی تجارت موجب پاگیری طبقه جدیدی از تجار و صاحبان صنایع با سرمایههای اندک شد. با این حال نباید فراموش کرد که این کشور در مرحله گذار از اقتصاد متمرکز کمونیستی به اقتصاد بازار است و هنوز بخشهایی از اقتصاد کشور به شیوه سابق اداره میشود.
کشاورزی
جمهوری آذربایجان تولیدکنندهٔ مواد کشاورزی نظیر غلات، پنبه، توتون، سیب زمینی، میوهها، سبزیها و چای میباشد.
در زمان اتحاد جماهیر شوروی توسعه کشاورزی نیمه مکانیزه در جمهوری آذربایجان مورد تأکید قرار داشت. خشکسالیهای پی در پی چند سال اخیر تا حد زیادی در انگیزه توسعه بخش کشاورزی جمهوری آذربایجان خلل ایجاد کرده و خسارات فراوانی در این بخش به بار آوردهاست. البته در دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ میلادی سرمایهگذاریهای کلانی در این بخش صورت گرفت.
صنعت
استخراج نفت خام و گاز طبیعی، تولید فراوردههای نفتی، صنایع فلزی، ماشین آلات و ماشینهای فلزکاری، استخراج سنگ آهن، تولید سیمان، صنعت مواد غذایی، مواد شیمیایی و پتروشیمی و منسوجات مهمترین فعالیت صنعتی این کشور را تشکیل میدهد.
طبق برآورد ژوئیه سال ۲۰۰۰ میلادی میزان تولید ناخالص داخلی (GDP) جمهوری آذربایجان حدود ۵ میلیارد دلار بود که تولیدات کشاورزی ۸/۱۸ درصد، تولیدات صنعتی ۸/۴۲ درصد و فعالیتهای خدماتی ۳/۳۸ درصد از آن را تشکیل میداد. اگر چه میزان تولید ناخالص داخلی جمهوری آذربایجان در سال ۱۹۹۸ میلادی حدود ۴ میلیارد دلار بود ولی بالا رفتن قیمت جهانی نفت خام منجر به ترقی میزان تولید ناخالص داخلی این کشور شدهاست. میانگین رشد تولید ناخالص داخلی جمهوری آذربایجان در فاصله سالهای ۱۹۹۰ تا۱۹۹۸ میلادی (۸۵/۱۰-) درصد بود ولی این میزان در انتهای سال ۱۹۹۹ میلادی به ۱۰ درصد افزایش یافت و در سال ۲۰۰۰به۱/۱۱درصد رسید. (The states man year book, 2003.p.۲۴۸) همچنین متوسط درآمد سرانه مردم از تولید ناخالص داخلی این جمهوری در سال ۲۰۰۳ به ۳۴۰۰ دلار رسید.
از تعداد بالای مهاجران و آوارگان (حدود ۷۰۰ هزار نفر) در جمهوری آذربایجان باید به عنوان یکی از بزرگترین معضلات اقتصادی این کشور نام برد. تأمین مخارج این گروه از افراد بخشی از درآمدهای نفتی جمهوری آذربایجان را صرف خود میکند. همچنین صنایع این کشور قدیمی و فرسودهاست و هزینه بالای استهلاک صنعتی در این کشور مانع از سرعت توسعه اقتصادی آن شدهاست.
صادرات این کشور علاوه بر محصولات کشاورزی شامل کالاهای صنعتی، مواد غذایی، ماشین آلات و ماشینهای فلزکاری، محصولات نساجی، نفت و گاز و مواد شیمیایی و پتروشیمی میباشد. در مقابل، جمهوری آذربایجان به واردات محصولات صنایع غذایی، ماشین آلات صنعتی و فلزکاری، برخی مواد غذایی، ماشین آلات تولید فلزات غیرآهنی و آهنی و برخی محصولات کشاورزی نیاز دارد. جمهوری آذربایجان برای سروسامان بخشیدن به وضعیت اقتصادی خود تلاشهای دامنهداری برای جذب سرمایههای خارجی به ویژه در بخش نفت و گاز به عمل آوردهاست. با وجود ذخایر غنی نفت و گاز در جمهوری آذربایجان، این بخش از اهمیت بسزایی در آیندهٔ اقتصاد این کشور برخوردار است.
مطابق گزارش سازمانهای اقتصادی، در سال ۱۹۹۶ م (۱۳۷۵ ش) شرکتهای خارجی حدود ۷۰۰ میلیون دلار در اقتصاد این کشور سرمایهگذاری کردهاند. مجموع سرمایهگذاری خارجی جذب شده در سال ۱۹۹۷ م (۱۳۷۶ ش) حدود یک میلیارد دلار برآورد میشود. برای اقتصاد جمهوری آذربایجان که به بیش از ۲۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری به ویژه در بخش نفت و گاز نیاز دارد، روند رو به رشد سرمایهگذاری خارجی به خصوص از سوی سرمایهگذاران آمریکایی حایز اهمیت است.
کارشناسان اقتصادی بر این باورند که با بهبود شرایط اقتصادی جمهوری آذربایجان، بازار این کشور رو به توسعه میباشد.”(افشردی، ص۱۹۶) در فرایند گذر از نظام گذشته به نظام جدید، بخشهای اقتصادی نیز دچار تغییراتی گردید بطوری که در سالهای ۹۷–۱۹۹۵ م، سهم بخشهای صنعت و کشاورزی در تولید ناخالص داخلی کاهش و سهم بخش ساختمان و بخش بازرگانی رو به افزایش گذاشت. این تغییرات ساختاری در اقتصاد کشور عمدتاً ناشی از جریان آزاد سازی قیمتها و دیگر سیاستهای اقتصادی دولت است که از سال ۱۹۹۲ م در این کشور آغاز گردیدهاست. تولید ناخالص داخلی جمهوری آذربایجان بر اساس هزینههای جاری نیز نشان دهندهٔ رشد مصرف خانوادهها و نیز مصرف بخش دولتی است. بطوری که هزینههای مصرفی بخش خصوصی از ۱۰۲ میلیارد منات در سال ۱۹۹۳ م به ۱۲۰۴۳ میلیارد منات در سال ۱۹۹۷ م بالغ گردیدهاست. همچنین، طی این دوره، مصارف بخش دولتی نیز از ۴۸ میلیارد منات به ۱۸۲۸ میلیارد منات افزایش پیدا کردهاست.
نظام مالی مدیریت شهری
– درآمدهای شخصی
– سود
– ارزشافزوده
– غیرمستقیم (مالیات واردات)
– دارایی
– زمین
– سیستم مالیات اجمالی
– مالیات حملونقل جادهای
– منابع معدنی
مالیات در سطح محلی نیز توسط شهرداریها مجاز است. شهرداریها در زمینه مالیات بر املاک، زمین و برخی انواع خرد مالیات، مبالغی را جمعآوری میکنند.
عمدهترین انواع مالیاتها:
-
مالیات بر درآمد: شهروندان آذربایجانی باید مالیات مربوط به درآمدی را که در داخل و خارج آذربایجان بهدست میآورند، پرداخت نمایند. افراد خارجی نیز موظف هستند بابت درآمدی که از منابع آذربایجان بهدست میآورند، مالیات پرداخت نمایند. درآمدهای حاصله از منابع کشور، منحصر به درآمدهایی است که در زمینه فعالیتهای تجاری و منابع سرزمینی آذربایجان بهدست میآید.
-
درآمد مورد نظر که در این نظام مالیاتی به آن مالیات تعلق میگیرد، عبارت است از
-
حقوق، سهام، بهره و امتیازات، برخی درآمدها از جمله درآمد حاصله از ارث از اعضای خانواده، هدایای خانوادگی و نفقه، از پرداخت مالیات معاف هستند. نرخ مالیات بر درآمد، بر پایه مقیاسی کاهشی استوار است که حداکثر آن ۳۵ درصد میباشد.
-
مالیات بر سود: اشخاص حقوقی داخلی و خارجی باید مالیات بر سود فعالیتهای خود را بپردازند. سود در این نظام مالیات، تفاوت بین درآمدها و هزینههاست. مالیات ارگانها و سازمانهای زیانده تا پنج سال میتواند به تعویق افتد. خارجیان باید مالیات بر سود فعالیتهای خود را از زمانی که شروع به فعالیت میکنند، بپردازند. آنها باید این مالیات را از طریق شعبه، نمایندگی، دفتر یا سایر انواع کارگزاری پرداخت کنند. این کارگزاریها باید واحد ثابت باشند. این واحدها نباید کمتر از ۹۰ روز در طول یک سال فعالیت نمایند. نظام مالیاتی جدید آذربایجان نرخ مالیات بر سود فعالیتهای اقتصادی را به طور عمومی ۳۷ درصد تعیین کرده است.
-
مالیات بر ارزشافزوده: بیشتر واحدهای اقتصادی و بازرگانی نیاز به ثبت در سیستم پرداخت مالیات ارزشافزوده هستند. این مالیات اغلب ماهیانه پرداخت میشود و نرخ آن ۱۸ درصد است. برخی از فعالیتهای اقتصادی از پرداخت این مالیات معاف هستند که ارائه خدمات مالی، انتقال و جابهجایی نقود، و تضمینهای داخلی و خارجی، واردات کالاها یا ارائه خدماتی که منابع مالی آن از محل اعتبارات سرمایهگذاری شده یا وام از کشورهای خارجی و مؤسسات مالی بینالمللی تأمین شده باشد، از جمله این فعالیتها هستند. همچنین بر صادرات کالاها، مالیات ارزشافزوده تعلق نمیگیرد.
-
مالیات بر دارایی: این مالیات برای ساختمان، امکانات و ماشینآلات پرداخت میشود. این مالیات، سالی یک بار پرداخت میشود و نرخ آن برای اشخاص حقیقی ۰/۱ درصد و برای اشخاص حقوقی یک درصد تعیین شده است. مالیات بر وسیله نقلیه نیز که در زمره این مالیاتهاست، بر اساس حجم موتور وسیله نقلیه محاسبه میشود. این مالیات در هر دو سطح کشوری و شهرداریها وصول میشود.
-
مالیات بر زمین: شهروندان آذربایجان و اشخاص خارجی، بابت زمینی که دارند یا از هر طریقی حق استفاده از آن را بهدست آوردهاند، باید سالیانه مالیات بر زمین بپردازند.
-
نرخ این مالیات، بر اساس موقعیت مکانی زمین و نوع استفاده از آن، متفاوت است ولی نرخ آن نباید از ۶/۶ سنت بابت هر مترمربع زمین غیرکشاورزی تجاوز کند. این مالیاتها نیز هم در سطح کشوری و هم در سطح شهرداریها قابل وصول است.
-
سیستم مالیات اجمالی (مختصر و ساده شده): مؤسسات و واحدهای اقتصادی کوچک که برای پرداخت مالیات ارزشافزوده، ثبت نمیشوند، در قالب این سیستم که نوعی سیستم ساده شده است،
-
به پرداخت مالیات، اقدام میکنند. این مؤسسات همچنین از پرداخت مالیات بر سود، دارایی و زمین، معاف هستند و در عوض تنها یک نوع مالیات که همان سیستم ساده شده است، پرداخت مینمایند. نرخ این نوع مالیات، معادل ۲ درصد از گردش مالی حاصل از ارزش کل تولیدات این مؤسسات است.
-
غیرمستقیم: این نوع مالیات بر واردات به برخی از کالاها تعلق میگیرد که در داخل کشور نیز تولید میشوند، الکل و مشروبات الکلی، تنباکو و توتون، محصولات و فراوردههای نفتی و بعضی دیگر از کالاها که در داخل تولید میشوند، در زمره این کالاها هستند.
-
مالیات حملونقل جادهای: این مالیات به افراد خارجی که با وسایل نقلیه موتوری به آذربایجان وارد و یا از آن خارج میشوند، تعلق دارد و این افراد باید مالیات بر ترانزیت بپردازند.
-
منابع معدنی: در زمینه استخراج نفت و گاز و فلزات معدنی و سایر منابع طبیعی، دولت از فعالان در این زمینه، مالیات دریافت میکند. واحدهای مرتبط با این فعالیت علاوه بر پرداخت مبالغی برای استفاده از این منابع، ماهانه باید مبالغی هم بهعنوان مالیات پرداخت نمایند. میزان این نوع مالیات بر استخراج نفت ۲۶٪، فلزات گرانقیمت ۸٪ و مواد معدنی ۳ تا ۴ درصد است.
– در زمینه مالیات بر سود، از افراد خارجی شاغل در آذربایجان ۱۰ درصد مالیات اضافه بر سود انتقالی به خارج دریافت میشود.
– در زمینه مالیات بر درآمدها، درآمد ماهانه کمتر از ۱/۲ هزار مانات، از مالیات معاف است و برای درآمدهای بین ۱//۲ و ۷/۲ هزار مانات ۱۲ درصد مالیات تعلق میگیرد و برای درآمدهای بالاتر تا سقف ۳۵ درصد، مالیات گرفته میشود.
– برای واردات تجهیزات و وسایط موتوری ۱۵ درصد و تجهیزات صنایع غذایی صفر تا ۱۵ درصد، مالیات تعلق میگیرد.
جهت ارتباط با ما و راهنمایی با شماره زیر تماس بگیرید:
۰۱۳-۳۶۶۹
پشتیبانی ۲۴ ساعته:
۰۹۱۹۰۹۰۸۶۰۱